Presidenti amerikan Donald Trump kishte qenë në detyrë prej më pak se një javë, kur një aplikacion i ri kinez i Inteligjencës Artificiale (IA) i quajtur DeepSeek tronditi Silicon Valley. Brenda natës, DeepSeek-R1 u ngjit në krye të listave të Apple si aplikacioni më i shkarkuar falas në SHBA. Firma tha në atë kohë se chatbot-i i saj i ri rivalizonte ChatGPT. Jo vetëm kaq. Ata pohuan se zhvillimi i tij kishte kushtuar vetëm një pjesë të vogël të shumës së harxhuar për gjigandin amerikan në fushën e Inteligjencës Artificiale. Këto pretendime – dhe rritja e papritur e popullaritetit të aplikacionit – fshinë 600 miliardë dollarë, ose 17%, nga vlera e tregut të gjigantit të çipave Nvidia, duke shënuar humbjen më të madhe ditore për një aksion të vetëm në historinë e tregut të aksioneve të SHBA-ve.
Disa aksione të tjera teknologjike me ekspozim ndaj IA-së u kapën gjithashtu në rënie. DeepSeek gjithashtu hodhi dyshime mbi dominimin amerikan të IA-së. Deri atëherë, Kina ishte parë si e mbetur pas SHBA-ve. Tani, dukej sikur Kina ishte katapultuar në ballë.
Kapitalisti sipërmarrës Marc Andreessen iu referua mbërritjes së DeepSeek-R1 si “momenti Sputnik i IA-së”, një referencë për satelitin sovjetik që kishte nisur garën hapësinore midis SHBA-ve dhe BRSS-së më shumë se gjysmë shekulli më parë.
Kanë kaluar gjashtë muaj që kur DeepSeek tronditi botën. Sot, aplikacioni i përparuar i Kinës është larguar kryesisht nga titujt kryesorë. Nuk është më tema e nxehtë në orën e lumtur në San Francisco. Por DeepSeek nuk është zhdukur. DeepSeek sfidoi disa supozime kyçe në lidhje me IA-në që ishin mbështetur nga drejtuesit amerikanë si Sam Altman, CEO i OpenAI, krijuesit të ChatGPT. “Ne ishim në një rrugë ku më i madhi konsiderohej më i mirë”, sipas Sid Sheth, CEO i startup-it të çipave të IA-së d-Matrix. Ndoshta maksimizimi i qendrave të të dhënave, serverave, çipave dhe energjisë elektrike për të funksionuar të gjitha nuk ishte rruga përpara në fund të fundit.
Pavarësisht se DeepSeek në dukje nuk kishte qasje në teknologjinë më të fuqishme të disponueshme në atë kohë, Sheth i tha BBC-së se kjo tregoi se “me inxhinieri më të zgjuar, në të vërtetë mund të ndërtosh një model të aftë”.
Rritja e interesit për DeepSeek u përhap gjatë një fundjave në fund të janarit, përpara se personeli i IT-së i korporatave të mund të vepronte për të ndaluar punonjësit që të dyndeshin tek ai. Kur organizatat e kuptuan të hënën pasardhëse, shumë prej tyre u përpoqën t’u ndalonin punëtorëve përdorimin e aplikacionit, ndërsa shqetësimet u shtuan nëse të dhënat e përdoruesve po ndaheshin potencialisht me Republikën Popullore të Kinës, ku ndodhet selia e DeepSeek. Por, ndërsa numrat e saktë nuk janë të disponueshëm, shumë amerikanë ende përdorin DeepSeek sot. Disa startup-e të Silicon Valley kanë zgjedhur të qëndrojnë me DeepSeek në vend të modeleve më të shtrenjta të IA-së nga firmat amerikane, në një përpjekje për të ulur kostot.
Një investitor tha se për firmat me pará të kufizuara, fondet e kursyera duke vazhduar përdorimin e DeepSeek po ndihmojnë në pagesën e nevojave kritike, siç është numri shtesë i punonjësve. Megjithatë, ata po tregohen të kujdesshëm. Në forumet online, përdoruesit shpjegojnë se si ta përdorin DeepSeek-R1 në pajisjet e tyre në vend që të përdorin serverat e DeepSeek në Kinë – një zgjidhje alternative që ata besojnë se mund t’i mbrojë të dhënat e tyre nga ndarja fshehurazi. “Është një mënyrë e mirë për ta përdorur modelin pa u shqetësuar se çfarë po nxjerr” në Kinë, tha Christopher Caen, CEO i Mill Pond Research.
